Bu anıtı nasıl okumalı?
Ayasofya yalnızca tek bir döneme ait bir yapı değil, İznik’in merkezinde üst üste biriken kent hafızasıdır. Roma dönemindeki kamusal alanın yakınında yükselen bazilika, Bizans’ın dinî merkezi olmuş; 1331 sonrasında camiye çevrilmiş, Mimar Sinan döneminde onarım görmüştür. Yapıyı gezerken kusursuz bir anıt yerine, deprem ve dönüşümlerin bıraktığı izleri birlikte okumak gerekir.
Kaçırmayın
Üç nefli bazilika planını ve farklı dönemlere ait duvar örgülerini karşılaştırın.
Apsis çevresindeki din görevlilerine ayrılmış yarım daire oturma kademelerine dikkat edin.
Mezar odasındaki fresk izleri ile taban mozaikleri, yapının kilise dönemini görünür kılar.
Dört ana yolun kesişimine yakın konumu, antik Nikaia’nın ızgara planını anlamak için iyi bir başlangıçtır.
Tarihî arka plan
MS 4. yüzyıldan itibaren bazilika olarak inşa edilen Ayasofya, Justinianus döneminde depremler sonrası yeniden düzenlenmiştir. Yapı, erken Bizans dönemi mimari harmanını temsil eden 3 nefli bir narthex düzenine sahiptir.
787 yılında Kraliçe İrene döneminde toplanan 7. Ekümenik Konsil (İkinci İznik Konsili), ikonoklazm (ikon kırıcılık) tartışmalarına son vererek dinî tasvirlerin serbest bırakılması kararını bu çatının altında almıştır.
1331 yılında Orhan Gazi’nin İznik’i fethiyle birlikte camiye dönüştürülen yapı, 16. yüzyılda Mimar Sinan tarafından büyük bir restorasyondan geçirilmiş, mihrap ve minber eklenmiştir.
Günümüzde hem tarihi mirası gözler önüne seren bir müze hissi hem de faal bir ibadet mekânı olarak ziyaretçilerini ağırlamaktadır.
Yerel görsel arşivi
